12. januar 2018
Firðirnir alstóran týdning fyri Føroyar
KANNING: Nęrum helmingurin av fųroyska śtflutningningsviršinum veršur framleitt ķ fųroysku firšunum, og  somu firšir taka eisini ķmóti tilfeinginum, iš stendur fyri stórum parti av hinum helminginum.  Talan er um alivinnu og fiskivinnu okkara, men eisini skjótt vaksandi feršavinnan er brśkari av firšunum. Taš er tķ tżdningarmikiš at vita, hvussu mųgulig smitta, lżs ķ alivinnuni, eins og śtlįt frį landi, feršast ķ og millum firširnar. 

Seinastu įrini hevur Fiskaaling saman viš ųšrum javnan gjųrt vķšfevndar hydrografiskar mįtingar į nųkrum firšum. Nś verša mįtingarnar ķ Sundalagnum brśktar til at menna ein 3D-myndil fyri okkara stųrstu fjaršaskipan, sum tį hon er lišug, ętlandi kann brśkast į ųšrum firšum. 

Nęrum ųll vinna, eins og flestu okkara, sum her bśgva, brśka onkursvegna fųroysku firširnar. Taš veri seg alivinna, fiskivinna, tann skjótt vaksandi feršavinnan, umframt at ašrar vinnugreinar onkursvegna eru tengdar at fjaršasambandinum. 

Hóast śtflutningsviršiš, sum veršur skapt ella veršur flutt umvegis firširnar, er vaksiš munandi seinastu įrini, so byggir stórur partur av okkara vitan um firširnar framvegis į eitt granskingarįtak, sum nakrir almennir stovnar framdu seinast ķ įttatiįrunum. Ein vķšfevndur samandrįttur er ķ ritinum, Fiskirannsóknir nr. 6, sum Fiskirannsóknarstovan – nś Havstovan – gav śt ķ 1990.

Seinastu įrini hava tó einstųk įtųk veriš fyri at greina rįkiš ķ einstųkum firšum nęrri. Eitt av hesum ųkjunum er Sundalagiš og Tangafjųršur, har mįtingar av rįkinum frį botni og upp ķmóti vatnskorpuni eru framdar į 10 stųšum ķ įrunum 2012-13. Hetta varš gjųrt viš at seta streymmįtara, sum brśkar ljóš til at mįta  upp ķgjųgnum sjógvin, nišur į botn ķ tķšarskeiš upp til trķggjar mįnašar į hvųrjum staši.

Seinastu tvey įrini eru eisini regluligar mįtingar gjųrdar av hydrografiini. Talan er um mįtingar av hita, saltinnihaldi, gróšuri og ilt frį vatnskorpuni og nišur į botn,  sum verša gjųrdar frį bįti. Hetta hevur veriš gjųrt 15 feršir seinastu tvey įrini į somu 35 stųšunum frį sunnast ķ Tangafirši og noršur į Eišisgrynnuna.

Mįtingarnar vķsa, at rįkiš ķ hesari fjaršaskipan er ręttuliga fjųltįttaš viš bęši stutttķšar- og langtķšarbroytingum orsakaš av skiftandi vešri og įrstķšum. Śrslitini vķsa, at taš er ymiskt, hvussu tey ymsu dżpini verša įvirkaši. Fyri at kunna seta allar mįtingarnar saman ķ einari heildargreining, veršur nś mentur ein 3D-myndil fyri alla fjaršaskipanina frį Nólsoyarfirši og noršur ķ Eišisflógvan. Rįkiš ovast ķ sjónum veršur ķ stóran mun stżrt av vindinum, og fyri at fįa best mųgulig śrslit ķ ųllum ųkinum, er eitt hįupploysiligt vešurmodel eisini partur av verkętlanini.

Tį myndilin er mentur til at geva eina nųktandi lżsing av rįkinum, veršur mųguligt at gera ręttiliga ķtųkiligar metingar av sambandinum millum teir ymsu partarnar av fjųršinum. Eitt nś viš atliti til, hvussu smitta og lśs ķ alivinnuni, eins og śtlįt frį landi, feršast millum firširnar. Og somuleišis hvussu livilķkindini hjį djórum į botni kunnu verša įvirkaši av broytingum elvdar av nįttśruni ella mannaįvum. Tį myndilin er mentur fyri hetta ųkiš, veršur hann vęntandi lutfalsliga lęttur at nżta į hinum firšunum.

Mįtingarnar eru framdar av Fiskaaling ķ góšum samstarvi viš Havstovuna, mešan myndlaparturin er skipašur sum PhD-verkętlan į Niels Bohr Institut į Keypmannahavnar Universiteti saman viš Fiskaaling, og ķ tųttum samstarvi viš Havforksningsinstituttet ķ Bergen. Fķggjarligur stušul til verkętlanina er veittur av bįšum alifelųgunum ķ ųkinum, Marine Harvest Fųroyar og Bakkafrosti, umframt av Statoil Fųroyar og Granskingarrįšnum.

Nęrri kunning fęst at vit viš at venda sęr til Sissal V. Erenbjerg, phd lesandi, sissal@fiskaaling.fo, ella Knud Simonsen, granskara, knud@fiskaaling.fo.